مراکز تربيت معلم

تربيت معلم شهيد باهنر

تربيت معلم علامه اميني

تربيت معلم شهيد بهشتي

تربيت معلم فاطمه الزهرا

تربيت معلم شهيد رجائي

 آموزش از راه دور مكمل نظام آموزش رسمي
      یوسف نجفی - نمایندگی موسسه آموزش از راه دور استان آذربایجانشرقی

 مقدمه :

در مكتب تعالي بخش اسلام ، يكي از وظايف حكومت و حاكم آگاهي دادن به مردم و امت خويش است و اولين گام آگاهي بخشي آموزش و تعليم است و به همين خاطر قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران ، تحصيل تا پايان مقطع متوسطه را رايگان و آنرا از وظايف دولت شمرده است.

پراكندگي جغرافيايي و افزايش روز افزون جمعيت طي دودهه گذشته و عوامل متعدد ديگر موجب شده است علي رغم تمام تلاش دولت ، بخشي از فرزندان اين آب و خاك اسلامي محروم از تحصيل و يا محروم از ادامه تحصيل در مقاطع بالاتر گردند و عملاً وزارت آموزش و پرورش با بودجه محدود خود نتوانسته است به توسعه و ايجاد فرصت‌هاي برابر آموزشي بپردازد و به همين خاطر وزارت آموزش و پرورش كه بخشي از دولت محسوب مي شود براي افزايش و توسعه پوشش تحصيلي خود چاره اي ندارد جز اينكه در كنار نظام آموزش رسمي خود از شيوه هاي مختلف و متعدد آموزشي و پرورشي استفاده نمايد كه يكي از اين راهكارها براي تامين اهداف آموزش و پرورش رسمي و غير رسمي نظام آموزش از راه دور است كه سالهاست كشورهاي ديگر از آن در كنار آموزش و پرورش رايج بهره‌مندند تا جائي كه هم اكنون مدارس هوشمند و الكترونيكي و دانشگاههاي مجازي به بهترين وجه كيفيت دانش آموز و دانشجو تربيت مي نمايند و حتي در سايه ( w w w ) سراسر دنيا محل فعاليت آموزش آنها شده است.

بر اساس اطلاعات موجود در بانك اطلاعاتي مركز بين المللي آموزش از راه دور ( I.C.D.E ) ⁽¹⁾ سازمان ملل متحد از مجموع 15 ميليون فراگيرنده از راه دور در سال 1998 ميلادي 7% در مقطع ابتدايي و 25% در مقطع دبيرستان و 20% در مقطع كارشناسي 9%‌در مقطع كارشناسي ارشد و 12% در مقطع دكتري و 27%‌ در مقاطع تحصيلات مستمر براي بزرگسالان به تحصيل اشتغال دارند.

 تعريف و پبشينه موضوع :

آموزش از راه دور ⁽²⁾ درفرهنگ لغت به معني حذف مكاني و هم زماني معلم  و فراگير دريك محل مشخص مي باشد و به عبارت بهتر آموزش بافاصله  است ،صاحب نظراني چون كيـــكان ، مور و ....تعاريف متعددي براي آموزش ازراه دور ارائه داده اند:

مور  (1990) آموزش از راه دور را  اينگونه تعريف كرده است : « آموزش از راه دور روشي است براي توصيف انواع ترتيبات آموزشي كه در آنها فراگير و معلم به لحاظ مكاني يا زماني از يكديگر جدا مي باشند؛ در حالي كه ارتباط بين آنها ازطريق رسانه ها برقرار مي شود ».

يونسكو درتوصيف آموزش ازراه  دور آن را  « فرآيند نظام مندي به منظور ارائه آموزش وپرورش به يادگيرندگاني كه از نظر زمان و مكان جدا از يكديگر هستند و به نظام آموزش سنتي دسترسي ندارند  و در محل كار و زندگي شان با استفاده از رسانه هاي  گوناگون ( مواد چاپي ،نوار هاي صوتي ،برنامه هاي راديويي وتلويزيوني ، و...) صورت مي پذيرد مي داند».

 نظام آموزش ازراه دور درسال1850 ميلادي به صورت مكاتبه اي در موسسه مكاتبه اي شوروي سابق  ومتعاقب آن درسوئد ،آلمان و در نهايت در موسسات آموزشي كشورهاي ديگر ارائه گرديد و با تاسيس دانشگاه باز⁽³⁾  انگلستان درسال 1969 ميلادي واستفاده ازتكنولوژي هاي جديد ، آموزش درمقياس وسيع آغاز گرديد و با ورود  به عصر اطلاعات و ارتباطات ، چهره آموزش به كلي متحول شده است به طوري كه انتظار مي رود نظام آموزش ازراه دور درقرن آتي نقش عمده اي درارتقاي آموزش وپرورش ايفا نمايد.

باتوجه به اينكه وزارت آموزش وپرورش براي توسعه  ظرفيت ها ي آموزشي وافزايش پوشش تحصيلي دردوره هاي راهنمايي ومتوسطه و پيش دانشگاهي از مهرماه 1383، مراكز آموزش ازراه دور راه اندازي خواهد كرد ضروري  ديدم كه دراين نشريه به بررسي موضوع بپردازم .

براي اولين باردرايران درسال 1350 دانشكده اي دردانشگاه ابوريحان بيروني براي ارائه آموزش از راه دور به طريق مكاتبه اي شكل گرفت كه مقدمات آن ازسال  1348 به بعد فراهم آمده بود. اين دانشكده با نام دانشكده مــــكاتبــه اي فعــــاليت خودرا درچهار رشته تحصيلي آغاز كرد و به زودي درهفت رشته تحصيلي ،شيمي ، طبيعي، فيزيك – رياضي ، زبان وادبيات فارسي ،آموزش وپرورش ابتدايي ، اقتصاد و تعاون روستايي ، مديريت خدمات بانكي ومديريت خدمات فني (درمقطع كارداني) به فعاليت خود ادامه داد.  دانشگاه ابوريحان بيروني درسال 1359 به كار خود خاتمه داد اين دانشگاه درخلال سالهاي  59-1350 درمجموع 1779 نفردرمقطع كارداني و1205 نفردرمقطع كارشناسي فارغ التحصيل داشته است.

يك سال پس از تاسيس نظام آموزش مكاتبه اي دردانشگاه ابوريحان بيروني يعني  درسال 1351 دست اندركاران امور آموزش عالي كشور در انديشه تاسيس دانشگاهي بودند كه قادر به ارائه آموزش ازراه دور باشد پس ازانجام مطالعات مقـــدماتي دانشگاه آزاد ايران درسال  1352 تاسيس شد و با توجه به مشكلاتي كه از لحاظ امكانات و ظرفيت هاي علمي وآموزشي دركشور وجود داشت اين دانشگاه عملاً فعاليت آموزشي خودرا با پذيرش اولين گروه دانشجويان در بهار  1356 آغاز كرد

تعداد اعضاي هيات علمي دانشگاه جمعاً 128 نفروتعداد كل كاركنان به 397 نفر بالغ گرديد ولي دانشگاه آزاد ايران بدون داشتن فارغ التحصيل درسال 1359 به كارخود خاتمه داد.

از سال  1359 تا 1366  آموزش از راه دور درايران وجود نداشت ،اما در خلال اين سالها اولياي امورآموزش عالي كشور انديشه تاسيس موسسه آموزش عالي ديگري را درسر مي پروراندند پس ازانجام مطالعات و بررسي هاي اوليه دانشگاه پيام نوردرسال 1366 تاسيس شد كه كليه امكانات وتجهيزات واعضاء هيات علمي وكارمندان دانشگاه ابوريحان بيروني سابق ودانشگاه آزاد ايران دراختيار اين دانشگاه قرارگرفت

با نگاهي به تاريخ آموزش و پرورش ايران روشن مي شود كه نظام آموزش ازراه دور دركنار نظام آموزش وپرورش رسمي ازسال 1351 مدنظر بوده است به طوري كه شوراي عالي آموزش وپرورش درسال 1351اساسنامه موسسه آموزشي مكاتبه اي درآموزش وپرورش را تصويب نموده است و بعد از پيروزي انقلاب شكوهمند اسلامي هم شوراي عالي آموزش وپرورش درسال 1372 موسسه آموزش متوسطه نيمه حضوري وغير حضوري رابه تصويب مي رساند و همچين شوراي عالي انقلاب فرهنگي طي مصوبه اي در6/9/1375  اساسنامه موسسه آموزش ازراه دور را تصويب مي نمايد، كه اولين جلسه  شوراي موسسه به تاريخ 8/7/1382 تشكيل مي شود.

هدف از راه اندازي موسسه آموزش ازراه دور دروزارت آموزش و پرورش توسعه ظرفيت هاي آموزشي وافزايش پوشش  تحصيلي دردوره ي راهنمايي و متوسطه و پيش دانشگاهي به ويژه بازماندگان ازتحصيل مي باشد و اگر برنامه ريز ي درست و موفق باشد قراراست ازمهرماه سال تحــــصيلي 84-83 درمراكز مجري مصوب استانها دانش آموز ثبت نام شود. خوشبختانه دراستان آذربايجان شرقي هم اين موسسه راه اندازي مي شود. اميد مي رود با راه اندازي اين مراكز چه بصورت دولتي و غير دولتي بخشي از بازماندگان از تحصيل زير پوشش آموزش و پرورش قرار گيرد و همچنين بزرگسالاني كه به دلايل مختلف نمي توانند يا نميخواهند به صورت حضوري در كلاسهاي درس رسمي ثبت نام نمايند.

عوامل پيداش نظام آموزش از راه دور :

موسسات آموزش از راه دور در هر كشوري بنا به مقتضيات آموزش خاص آن كشور تاسيس شده اند در كشورهاي توسعه نيافته عوامل جغرافيايي وجمعيتي و تنگناهاي اقتصادي و در كشورهاي توسعه يافته موضوع آموزش بزرگسالان و آموزش هاي مداوم از دلايل عمده روي آوري به استفاده از نظام آموزش از راه دور بوده است براي مثال در كشور استراليا ‌پراكندگي جمعيت و گسترش خاك ، در كشورهاي آفريقايي عمدتاً‌ تنگناهاي اقتصادي و در چين و هندوستان عدم تكافوي ظرفيت و بودجه موسسات آموزشي و در آمريكا و انگلستان ، ژاپن ، فرانسه، آلمان مساله آموزش بزرگسالان و تداوم آموزش آنان از دلايل عمده پيدايش نظام آموزش از راه دور بوده است.

دركشور ايران هم بنا به دلايل گستردگي خاك و پراكندگي جمعيت و وجود جمعيت عشايري كوچ رو و همچنين وجود معكوس پوشش تحصيلي در مقاطع راهنمايي و متوسطه از عوامل مهم روي آوري به استفاده از نظام آموزش از راه دور است و همچنين تقاضا براي يادگيري مستقل در سطح آموزش عالي به جهت توسعه تكنولوژي و جمعيت جوان جوياي آموزشهاي مداوم و غير حضوري است.

پي نوشت ها :

1-International  center  for  Distance Education

2- Distance Education

3 - Open University